poniedziałek, 11 stycznia 2016

Praca mgr - "Różnica w oczekiwaniach rodziców i zawodników (w wieku 12-15 lat) względem trenera piłki nożnej" cz.1

Pomyślałem sobie, że skoro już poświęciłem te "kilka chwil" na napisanie pracy magisterskiej i obroniłem ją w październiku zeszłego roku to może podzielę się z Wami jej fragmentami - może ktoś znajdzie dla siebie coś ciekawego :)

Autorski model trenera piłki nożnej


















I.                 TRENER
Na polu naukowym dotyczącym piłki nożnej, z roku na rok następuje duży progres. Badania naukowe w dużej mierze zostały skupione na zawodnikach.[1] Wciąż mnóstwo jest do odkrycia w kwestii osoby trenera - jego roli, motywacji, umiejętności czy kompetencji psychologicznych.
Zdjęcie 1 – Jose Mourinho[2]
Trener pracujący z młodymi zawodnikami czy trener obcujący w profesjonalnym futbolu powinien być bardzo dobrze wykwalifikowany oraz kompetentny mając świadomość, że tylko wtedy może on kształtować swoich podopiecznych w odpowiedni sposób i mieć na nich pozytywny wpływ.
Niestety wciąż panuje powszechnie pogląd, że jeśli ktoś był dobrym piłkarzem to będzie dobrym trenerem. Na przykład Departament Techniczny Włoskiego Związku Piłki Nożnej daje specjalne przywileje byłym zawodnikom z najwyższych lig. Wiadomo również, że podobne przypadki miały miejsce w Polskiej Ekstraklasie. Mowa chociażby o Tomaszu Hajto.
Komisja warunkowo przyznała Tomaszowi Hajcie licencję PZPN PRO która upoważniła go do prowadzenia drużyn z najwyższych klas rozgrywkowych w Polsce.”[3]
Chodzi tutaj o mocno zakorzenioną filozofię, że grupę profesjonalnych zawodników musi prowadzić i przewodzić ktoś, kto sam miał za sobą podobne doświadczenia. Jeśli jednak dokładnie przeanalizować postać trenera piłkarskiego, można szybko zobaczyć, że bycie wspaniałym graczem nie wystarcza do osiągania sukcesów jako trener (szczególnie jeśli mowa o zarządzaniu profesjonalnym zespołem). Co więcej, można zauważyć, że duża część spośród dzisiejszych topowych trenerów była przeciętnymi zawodnikami zbierając niewielkie doświadczenie na najwyższym poziomie.
Byli mistrzowie często mają tendencje do postrzegania swojej przeszłości jako narzędzia, na którym powinni bazować swoją rolę trenera. Jest to dla nich też spojrzenie z innej perspektywy. Mogą dostrzec wszystko zza kulis: jakie trener ma obowiązki i odpowiedzialności, które są całkowite obce większości zawodników.
Inna rzeczywistość czeka tych, którzy takiego doświadczenia piłkarskiego nie mają. Te osoby z kolei są z reguły bardzo zmotywowane do stałego uczenia się i bardziej skłonni do zwiększania swojej wiedzy taktycznej, technicznej, umiejętności psychologicznych czy wiedzy ogólnie rzecz pojmując.[4]

1.1 OSOBOWOŚĆ TRENERA
Można założyć, że nie każdy ma odpowiednie cechy, aby odnaleźć się w roli trenera piłki nożnej. Patrząc na akapit powyżej, dochodzi się do wniosku, że nie wystarczy być dobrym piłkarzem, żeby być dobrym trenerem. Konieczne dla osoby, która chce stać się kompetentnym trenerem jest posiadanie adekwatnych cech perfekcyjnie pasujących do tego typu pracy. Jakie zatem są główne atrybuty indywidualne, by stać się kompetentnym trenerem? Składa się na to kilka aspektów. Trener powinien być osobą mądrą i powinien posiadać zdolności interpersonalne. Pewność siebie jest kolejnym kluczowym czynnikiem. Aby być kompetentnym trenerem trzeba otwarcie komunikować się  z grupą. Trener musi też być pewny swoich zdolności oraz powinien być stały w swoich ideach i wartościach. Zaletą będzie też skłonność do pytań i dyskusji.
Pewność swoich umiejętności i wysokie poczucie własnej wartości, powinny cechować każdego trenera piłki nożnej. Im mniej pewności siebie będzie posiadał trener, tym bardziej będzie się on trzymał jednej filozofii trenerskiej i nie będzie w stanie modyfikować jej w relacjach z zawodnikami oraz w różnych sytuacjach. Trener powinien też  być ukierunkowany na trenowanie dzieci i młodzieży lub pracę z dorosłymi. Dodatkowo powinien czuć silną potrzebę do ciągłego zdobywania nowej wiedzy. Wszelkie nowinki i innowacje powinny być przez niego wprowadzane w jego plany treningowe. Powinien również stale chcieć poznawać lepiej swoich zawodników i wiedzieć o nich więcej.
Jednym z ważniejszych zadań trenera jest motywacja podopiecznych. Zawodnik potrzebuje ciągle się rozwijać i osiągać sukcesy, które pomagają mu ciężko pracować i unikać nieprzyjemnego niezadowolenia, które przynosi zmęczenie i monotonia. Ważne jest poznanie dokładnie każdego zawodnika, jego problemów, zmagań, trosk i ogólnej sytuacji. Przykładowo problemy w szkole mogą sprawić, że cała energia zawodnika przeniesie się z piłki nożnej na inny aspekt życia. Właśnie dlatego tylko wtedy kiedy trener zna i rozumie swoich zawodników i ich osobiste motywacje może ułożyć plan i strategię jakiej będzie używał.
Bezpośrednimi metodami jakich będzie stosował trener jest: osobista zgoda, identyfikacja oraz internalizacja. Pośrednią metodą zaś będzie próba modyfikowania sytuacji środowiskowej. Chodzi tutaj na przykład o unikanie monotonii poprzez dobieranie różnorodnych ćwiczeń, zmienianie poszczególnych części tych ćwiczeń, zmienianie czasem miejsca treningu. Trzeba każdego dnia wprowadzać coś nowego dla swoich zawodników. Istotne będzie również pamiętanie o zawodnikach, którzy nie grają w każdym meczu lub wchodzą z ławki. Należy ich uświadamiać, że są ważni dla drużyny, która ich potrzebuje oraz sprawiać, żeby czuli się oni  w niej dobrze.[5]
Kiedy mowa o dwóch do dwudziestu członkach, mówimy o wąskiej grupie. Do takiej zalicza się najczęściej drużynę piłkarską. Ważną rolę pełni tutaj właśnie trener, który musi ową grupą zarządzać.
Pierwszy typ grup to grupy podstawowe. Należy zadbać o satysfakcję emocjonalną i potrzeby społeczne członków grupy. Z drugiej strony, niektóre grupy celują w osiąganie specjalnych celów. Są to grupy drugorzędne, które zawierają: ”obowiązkowe grupy” (nałożone niezależnie od osobistej woli, jak służba wojskowa) oraz „grupy kontraktowe”, których członkowie akceptują określone zasady i prawa pomagające w osiągnięciu celu.[6]
Grupa piłkarska ewidentnie należy do dobrowolnych grup podstawowych, ale może mieć natomiast pewne powiązania z drugorzędną grupą w przypadku zawodników profesjonalnych.
Schematycznie grupa może być zdefiniowana jako dynamiczny zespół jednostek zebranych      w całość z jakiegoś specjalnego powodu.[7]
1.2 STYLE KIEROWANIA ZESPOŁEM
W sporcie wyróżnia się trzy style kierowania zespołem. Jest to styl rozkazujący, liberalny oraz demokratyczny. Martens[8] nazwał te style dokładnie: „rozkazujący (dyktator), submisywny (opiekun) oraz kooperacyjny (nauczyciel). Każdy z wyżej wymienionych stylów wywiera określony wpływ na podopiecznych co w dalszym czasie przekłada się również na skutki długofalowe. Ten sam autor  jako pierwszy styl bezwzględnie odrzuca styl submisywny.
STYL SUBMISYWNY (OPIEKUN)
Styl submisywny charakteryzuje się on tym, że trener właściwie nie podejmuje decyzji. Nie ingeruje, nie poprawia, nie daje wskazówek swoim podopiecznym. Przyjmuje właściwie rolę obserwatora czy bardziej opiekuna niż trenera. Przyczyn można szukać w lenistwie trenera, braku kompetencji do udzielania instrukcji i wskazówek lub też po prostu w braku pojęcia na czym polega proces trenowania.
STYL ROZKAZUJĄCY (DYKTATOR)
W stylu rozkazującym zawodnicy mają bardzo mało do powiedzenia. Wszystkie decyzje podejmuje trener. Mówi co trzeba zrobić i jak. Wymaga on, żeby każda akcja zespołu przebiegała według jego poleceń i instrukcji. Zawodnik ma za zadanie słuchać i wykonywać polecenia. Styl ten bardziej był popularny w przeszłości i młodzi trenerzy dzisiaj wchodząc do świata sportu w roli trenera często przez brak doświadczenia zachowują się tak jak ich traktował trener kiedy oni byli zawodnikami. Zdarza się, że powodem obrania tego stylu jest też zamaskowanie swojego braku kompetencji. Głównym zagrożeniem jakie niesie styl rozkazujący jest to, że zawodnicy mogą stracić motywację wewnętrzną biorąc udział w zawodach w celu zadowolenia szkoleniowca lub uniknięcia kary. Może on być skuteczny kiedy głównym celem trenera jest wygrywanie, a nie na przykład rozwój zawodników. Zdarzają się sytuacje, gdzie trzeba wybrać i postawić na rozwój zespołu lub też na jego wygranie. Od tego stylu coraz bardziej się odchodzi, ponieważ trenerzy spostrzegają, że obecni zawodnicy po prostu potrzebują czegoś innego.
STYL KOOPERACYJNY(NAUCZYCIEL)
Styl kooperacyjny polega na tym, że trener angażuje swoich podopiecznych w proces podejmowania decyzji. Zawodnicy rozmawiają z trenerem. On może udzielać im wskazówek i instrukcji. Jak sama nazwa wskazuje, styl ten bazuje na współpracy.
„Trener koszykówki Phil Jackson(…) stwarza zawodnikom możliwość podejmowania własnych decyzji. Mocno wierzy, że będący na boisku zawodnicy często mają lepsze rozeznanie w tym, co się na nim dzieje, niż trener. Dąży do tego, by jego zawodnicy nauczyli się podejmować decyzje na bieżąco i polegać na sobie wzajemnie. Aby to osiągnąć, często pozwala im na samodzielne rozwiązywanie problemów w trakcie gry, nie mówiąc im, co mają robić.”[9]
Hiszpańscy trenerzy ze szkółki FC Barcelona mówią, że istnieją w piłce nożnej trzy mechanizmy: wykonanie, podejmowanie decyzji oraz percepcja. Drugie i trzecie z nich nie są według nich tak samo ważne, ale nawet ważniejsze od mechanizmu wykonania. Gdyby połączyć tą informację ze stylami kierowania można stwierdzić, że najlepszym z nich jest właśnie styl kooperacyjny. Według nich powinno się nieustannie uczyć zawodników samodzielnego podejmowania decyzji i kreatywności, a nie ciągłego mówienia im co mają robić. Styl ten zakłada również, że ważniejsi od wygrywania są zawodnicy. Jest to o tyle istotne, że zawodnicy bardziej ufają trenerowi, otwierają się na niego, a ich motywacja to po prostu satysfakcja, a nie strach przed reakcją trenera.[10]

1.3 TYPY TRENERÓW
Jerzy Talaga wyróżnił 7 typów trenerów. Są to typ: psychologiczny, autorytatywny, socjalny, taktyk, emocjonalny, empiryczny oraz systematyczno-naukowy. Oczywiście każdy trener może być połączeniem cech dwóch czy więcej typów.[11]
TYP PSYCHOLOGICZNY
Typ psychologiczny harakteryzuje się tym,  że zależy mu na poznaniu zawodników, od czego zaczyna swoją pracę. Obserwuje ich w różnych sytuacjach, rozmawia z nimi oraz motywuje. Przykłada duże znaczenie do stosunków interpersonalnych.

TYP AUTORYTATYWNY
Typ autorytatywny opisywany jest jako konfliktowy, ironiczny i zamknięty w sobie. Niechętnie dzieli się wiedzą. Zdanie zawodników raczej nie jest brane pod uwagę u trenera tego typu. Niechętnie przyjmuje nową wiedzę i nowinki z zewnątrz. Może kojarzyć się z rozkazującym stylem kierowania zespołem.
TYP SOCJALNY
Typ socjalny dba o dobrą atmosferę w drużynie. Rozmawia z zawodnikami i chce być dla nich przyjacielem. Jest otwarty na zdanie zawodników i dopuszcza pewną swobodę. Może kojarzyć się z kooperacyjnym stylem kierowania zespołem.
TYP TAKTYK
Charakterystyczne u typu taktyka jest to, że myśli i pracuje strategicznie, a każdy szczegół          o rywalu jest dla niego istotny. Skupia się taktyce dobrze tłumacząc plan działania drużynie. Podejmuje trafne decyzje podczas zawodów. Ma dobry plan na grę. Potrafi zachować „zimną krew” nawet w najtrudniejszych momentach meczu.
TYP EMOCJONALNY
Typ emocjonalny nie zawsze bierze pod uwagę racjonalnych przesłanek. Lubi ryzykować, motywuje swoich podopiecznych. Zależy mu na tym, aby panował dobry nastrój w drużynie. Zwraca uwagę i poświęca czas na stany emocjonalne.
TYP EMPIRYCZNY
Poświęca się praktyce, nie doceniając prawie w ogóle teorii. Wszystko co robi jest bazowane na swoim doświadczeniu. Jedną z jego cech jest konserwatyzm.
TYP SYSTEMATYCZNO-NAUKOWY
Trener tego typu jest osobą bardzo dokładną, dobrze przygotowaną, pracującą metodycznie, przykładającą dużą wagę do teorii. Jest otwarty na dyskusję. Jeśli chodzi o dokumentację to wszystko musi być „dopięte na ostatni guzik”. Spędza dużo czasu na czytaniu i pogłębianiu swojej wiedzy, szukając nowinek pozwalających mu wprowadzać je w swojej pracy. Ma jednak własny, wytyczony kierunek swojego działania.
Z kolei Stransky, Korcek i Svoboda[12] mówią o czterech typach trenerów piłki nożnej:
- projektant – ma swoją wizję, ustala cele i zadania dla drużyny
-reżyser – organizuje, moderuje plan według określonych potrzeb
-krytyk – poddaje analizie proces treningowy, wprowadza poprawki i ulepszenia
-dyplomata – rozwiązuje różne problemy społeczno socjalne z osobami związanymi z drużyną



[1] Cabrini M. 1999, „The psychology of soccer” s.74-75
[2] http://www.firstdigitalghana.com/can-anyone-stop-jose-mourinho-and-chelsea/
[3] http://www.jagiellonia.net/aktualnosci,6186.html
[4] Cabrini M. 1999, „The psychology of soccer” s 74-75
[5] M.Cabrini 1999, „The psychology of soccer” s 75-76
[6] M.Cabrini 1999, „The psychology of soccer” s 82
[7] M.Cabrini 1999, „The psychology of soccer” s  82-83
[8] R.Martens 2009, „Jak być skutecznym trenerem”, s.40-44
[9] P. Jackson, H.Delehanty 2014 „11 Pierścieni” s.19-22
[10] W.Makowski 2014 „Opracowanie szkolenia Akademia Orlika”
[11] J.Talaga 1997, „Trener” nr 5
[12] J.Talaga, 1999 „Trener” nr 2

1 komentarz: